Publication details
Abstracts and keywords
Wystawa „Obiekty obronne w Karpatach” to wydarzenie towarzyszące konferencji „Obiekty obronne w Karpatach. Od Daków do Konfederacji Barskiej” zorganizowanej przez środowisko lubelskie Towarzystwa Karpackiego w dniu 20 października 2018 r. na Politechnice Lubelskiej. Współorganizatorami byli: Biblioteka Politechniki Lubelskiej, Instytut Informatyki PL i Fundacja Forum Akademickie. Konferencja została objęta patronatem honorowy przez Jego Magnificencję prof. dr hab. inż. Piotra Kacejko Rektora PL, oraz patronatami medialnymi: TVP3 Lublin, Polskie Radio Lublin, Radio Centrum i Forum Akademickie. Wystawa fotograficzna obejmowała 40 zdjęć, siedmiu autorów: Aleksander Dymek (Towarzystwo Karpackie, Kraków), Jan Gancarski (dyrektor Muzeum Podkarpackiego w Krośnie), Krzysztof Jaworski (prof. Uniwersytetu Wrocławskiego), Jerzy Montusiewicz (TK, Lublin, prof. Politechniki Lubelskiej), Michał Parczewski (prof. z Uniwersytetu Rzeszowskiego), Maciej Śliwa (krajoznawca z Krakowa) oraz Andrzej Wielocha (TK, Warszawa). Fotoedycję zdjęć i przygotowanie kolaży wykonał Andrzej Kozłowski „Foto Hansa”, zaś plakat Andrzej Wielocha. Zakres tematyczny wystawy obejmował okres od I wieku p.n.e. (czasy Daków) do 2 poł. XVIII w. (Konfederacja Barska – obecnie obchodzimy jej 250 lecie), zaś w przestrzeni geograficznej zarówno Karpaty polskie, częściowo słowackie i te leżące na terenie Rumunii. Zaprezentowane zdjęcia pokazują jedynie wybrane obiekty obronne omawiane podczas konferencji. Na fotografiach przedstawiających pozostałości twierdz Daków (Blidaru, Căpâlna, Sarmizegetusa Regia, Tilișca), pokonanych ostatecznie w 106 r. przez cesarza Marka Ulpiusza Trajana, można zobaczyć charakterystyczną konstrukcję fortyfikacji, tzw. „murus dacicus”. Rozwiązanie to polegało na tym, że zewnętrzne ściany murów składające się z prostopadłościennych kamieni układanych na sobie bez zaprawy były łączone przez belki wkładane w wykute otwory o przekroju trapezowym (jaskółczy ogon), a przestrzeń między nimi była wypełniana sypkim materiałem skalnym i ziemią. Zwycięscy Rzymianie zbudowali swoje twierdze, co pokazano na przykładzie Castrum Porolissum (rejon gór Seş) największego fortu w Karpatach (230 x 300 m), w którym stacjonował garnizon składającym się z 5000 żołnierzy przeniesionych z Hiszpanii, Galii i Brytanii. Fort był otoczony kamiennym murem z czterema bramami, z których Porta Praetoria została w całości zrekonstruowana. Na zdjęciach można również zobaczyć ruiny Ulpia Traiana Sarmizegetusa oraz Bucium. Na wystawie pokazano również wczesnośredniowieczne polskie grodziska – Troja w Trzcinicy z okresu VIII-XI w. wokół którego został zbudowany „Skansen Archeologiczny Karpacka Troja” a także grodzisko w Brzezowej. Kolejna grupa zdjęć dotyczyła ruin zamków z terenów obecnej Słowacji (dawne Górne Węgry), między innymi: Cicva z XIII w., Brekov, Zborov z XIV w. Zamki te były w późniejszych wiekach rozbudowywane, ale na początku XVIII w. po nieudanym powstaniu Franciszka II Rakoczego zostały wysadzone przez wojska austriackie. Z terenów Rumunii pokazano zabytki reprezentujące kościoły warowne Sasów Siedmiogrodzkich (7 zdjęć), przykłady obronnych klasztorów z Mołdawii i Wołoszczyzny (6 zdjęć) oraz obronne domy czyli kule z terenu Oltenii (5 zdjęć). Kościoły warowne to wyjątkowe przykłady budownictwa sakralnego, które na przestrzeni wieków były przebudowywane, aby stanowiły efektywne obiekty obronne. Kastelizacja prezbiterium, dodawane machikuły, liczne otwory strzeleckie powyżej nawy, wieże obronne w murach otaczających kościół i pomieszczenia do rozmieszczenia ludności opuszczającej na czas zagrożenia swoje domy tworzą obiekty, które nie mające swoich odpowiedników w całej Europie. Na zdjęciach pokazano kościoły w Prejmer, Biertan, Cisnădie, Copşa Mică, Cincer, Valea Viilor, Mergen. Klasztory z terenów Mołdawii (Dragomirna, Humor, Suceviţa, Zamka) i Wołoszczyzny (Hurezi, Polovragi, ) były stawiane głównie w miejscach ustronnych ze względu na pełnioną funkcję religijną o naturalnym położeniu obronnym. Na skutek zagrożenia tureckiego dość łatwo i szybko zamieniono je w obiekty obronne przez dodanie murów obronnych wzmocnionych wieżami. Olteńskie kule (kule w języku tureckim oznacza wieżę) były jedyną formą obronną tolerowaną przez Turków w tamtym czasie. Obiekty znamionowały: grube mury, kute i ryglowane drzwi, liczne otwory strzelnicze, w tym otwory kierunkowe, loggie na górnych kondygnacjach pełniące funkcje punktów obserwacyjnych i strzelniczych. Zaprezentowano obiekty z Maldereşti (kula Duca i Greceanu), Groserea, Bujoreanu, Tatarescu. Ostatnią grupę zdjęć poświęcono obozom warownym Konfederatów Barskich. W celu uzyskania lepszego przekazu wizualno-architektonicznego zostały utworzone plansze składające się z fotografii modeli 3D zrekonstruowanych cyfrowo fortyfikacji, zdjęć trenowych, mapek sytuacyjnych oraz artefaktów znalezionych w trakcie prac poszukiwawczych. Przedstawiono obozy zbudowane w okolicach wiosek: Grab, Barwinek, Izby, Wysowa oraz Mytarka. Główną ideą przygotowanej wystawy było, aby w sposób syntetyczny zaprezentować różnorodność obiektów obronnych występujących na terenie całych Karpat, które powstawały na przestrzeni blisko 2000 lat. Ponadto wystawa stała się trwałą ilustracją do głoszonego słowa w czasie konferencji i jednocześnie prezentowała piękno i rozmaitość rozwiązań architektonicznych świetnie dostosowanych do lokalnych warunków topograficznych i okresu historycznego.
The exhibition ‘Defensive Structures in the Carpathians’ was a side event to the conference ‘Defensive Structures in the Carpathians: From the Dacians to the Bar Confederation’, organised by the Lublin branch of the Carpathian Society on 20 October 2018 at the Lublin University of Technology. The co-organisers were: the Library of the Lublin University of Technology, the Institute of Computer Science at the Lublin University of Technology, and the Academic Forum Foundation. The conference was held under the honorary patronage of His Magnificence Prof. Piotr Kacejko, PhD, Eng., Rector of the Lublin University of Technology, and under the media patronage of TVP3 Lublin, Polish Radio Lublin, Radio Centrum and the Academic Forum. The photographic exhibition featured 40 photographs by seven artists: Aleksander Dymek (Carpathian Society, Kraków), Jan Gancarski (Director of the Podkarpackie Museum in Krosno), Krzysztof Jaworski (Professor at the University of Wrocław), Jerzy Montusiewicz (TK, Lublin, Professor at the Lublin University of Technology), Michał Parczewski (Professor at the University of Rzeszów), Maciej Śliwa (local historian from Kraków) and Andrzej Wielocha (TK, Warsaw). The photo editing and preparation of the collages were carried out by Andrzej Kozłowski ‘Foto Hansa’, whilst the poster was designed by Andrzej Wielocha. The thematic scope of the exhibition spanned the period from the 1st century BC (the time of the Dacians) to the second half of the 18th century (the Bar Confederation – we are currently celebrating its 250th anniversary), whilst geographically it covered the Polish Carpathians, parts of the Slovak Carpathians and those lying within Romania. The photographs on display show only a selection of the defensive structures discussed during the conference. In photographs depicting the remains of the Dacian fortresses (Blidaru, Căpâlna, Sarmizegetusa Regia, Tilișca), which were finally conquered in 106 AD by Emperor Marcus Ulpius Trajan, one can see the characteristic fortification structure known as the ‘murus dacicus’. This design involved the outer walls, consisting of rectangular stones laid on top of one another without mortar, being joined by beams inserted into carved trapezoidal (dovetail) openings, with the space between them filled with loose rock and earth. The victorious Romans built their own forts, as illustrated by the example of Castrum Porolissum (in the Seş Mountains region), the largest fort in the Carpathians (230 x 300 m), which housed a garrison of 5,000 soldiers transferred from Spain, Gaul and Britain. The fort was surrounded by a stone wall with four gates, of which the Porta Praetoria has been fully reconstructed. The photographs also show the ruins of Ulpia Traiana Sarmizegetusa and Bucium. The exhibition also featured early medieval Polish hillforts – Troja in Trzcinica, dating from the 8th to 11th centuries, around which the ‘Carpathian Troja Archaeological Open-Air Museum’ was built, as well as the hillfort in Brzezowa. Another group of photographs featured the ruins of castles from what is now Slovakia (formerly Upper Hungary), including: Cicva from the 13th century, Brekov, and Zborov from the 14th century. These castles were extended in later centuries, but in the early 18th century, following the failed uprising of Francis II Rákóczi, they were blown up by Austrian troops. From Romania, the exhibition features historical monuments representing the fortified churches of the Transylvanian Saxons (7 photographs), examples of fortified monasteries from Moldavia and Wallachia (6 photographs), and fortified houses, or ‘kules’, from the Oltenia region (5 photographs). Fortified churches are unique examples of religious architecture which, over the centuries, have been rebuilt to serve as effective defensive structures. The fortification of the chancel, the addition of machicolations, numerous arrowslits above the nave, defensive towers within the walls surrounding the church, and rooms to accommodate people leaving their homes during times of danger create structures that have no equivalents anywhere in Europe. The photographs show churches in Prejmer, Biertan, Cisnădie, Copșa Mică, Cincer, Valea Viilor and Mergen. Monasteries in Moldavia (Dragomirna, Humor, Suceviţa, Zamka) and Wallachia (Hurezi, Polovragi) were built mainly in secluded locations, owing to their religious function and naturally defensive position. As a result of the Turkish threat, they were fairly easily and quickly converted into defensive structures by adding defensive walls reinforced with towers. The ‘kule’ of Oltenia (the Turkish word ‘kule’ means ‘tower’) were the only form of defence tolerated by the Turks at that time. The structures were characterised by: thick walls, wrought-iron and bolted doors, numerous embrasures, including directional embrasures, and loggias on the upper storeys serving as observation and firing points. Structures from Maldereşti (the Duca and Greceanu spheres), Groserea, Bujoreanu and Tatarescu. The final set of photographs was devoted to the fortified camps of the Barski Confederates. To enhance the visual and architectural presentation, display panels were created comprising photographs of digitally reconstructed 3D models of the fortifications, training photographs, site plans and artefacts discovered during exploratory work. Camps built in the vicinity of the villages of Grab, Barwinek, Izby, Wysowa and Mytarka were presented. The main aim of the exhibition was to provide a comprehensive overview of the diversity of defensive structures found throughout the Carpathians, which were built over a period of nearly 2,000 years. Furthermore, the exhibition served as a lasting illustration of the ideas presented during the conference, whilst also showcasing the beauty and variety of architectural solutions perfectly adapted to local topographical conditions and the historical period.
Related links and exhibition
